Aktualności

W dniach 15-19 czerwca odbył się w  naszej szkole Tydzień Bezpieczeństwa, którego celem było przygotowanie uczniów do bezpiecznego spędzania wakacji oraz zwiększenie świadomości na temat zagrożeń, z którymi mogą się spotkać na co dzień.

Podczas zajęć klasy w klasie V przypomniano najważniejsze numery alarmowe, uczniowie dowiedzieli się również, jak prawidłowo wezwać pomoc i przekazać niezbędne informacje służbom ratunkowym.

Istotnym elementem programu było szkolenie z zakresu pierwszej pomocy oraz obsługi automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED). Uczniowie poznali zasady postępowania w sytuacji nagłego zatrzymania krążenia, ćwiczyli prawidłowe wykonywanie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) oraz uczyli się bezpiecznego korzystania z AED. 

Szczególną uwagę poświęcono zasadom bezpieczeństwa na drodze. Rozmawiano o konieczności zachowania ostrożności podczas poruszania się pieszo, rowerem czy hulajnogą oraz przypomniano o zmianach w przepisach dotyczących obowiązku noszenia kasków ochronnych i ich znaczeniu dla ochrony zdrowia i życia.

W ramach przygotowań do wakacyjnego wypoczynku omówiono także zasady bezpieczeństwa nad wodą i w górach. 

Ważnym elementem tygodnia było spotkanie z przedstawicielami Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (Sanepidu). Podczas prelekcji omówiono współczesne zagrożenia, z jakimi mogą spotkać się młodzi ludzie, w tym niebezpieczeństwa związane z używkami, substancjami psychoaktywnymi oraz innymi zachowaniami ryzykownymi.

Nie zabrakło również tematów związanych z bezpieczeństwem w sieci. Uczniowie uczestniczyli w zajęciach dotyczących cyberprzemocy, ochrony danych osobowych oraz zagrożeń występujących w Internecie. Dowiedzieli się, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje online, gdzie szukać pomocy oraz jak odpowiedzialnie korzystać z mediów społecznościowych.

Tydzień Bezpieczeństwa był cenną okazją do poszerzenia wiedzy i rozwijania umiejętności, które pomogą uczniom bezpiecznie spędzić wakacje oraz właściwie reagować w sytuacjach zagrożenia.  

W ramach Tygodnia dla Bezpieczeństwa 16 czerwca 2026 r. w naszej szkole odbyły się spotkania profilaktyczne z pracownikami Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Stargardzie. W działaniach uczestniczyli uczniowie klas I–VIII.

Dla uczniów klas I–IV przeprowadzono zajęcia dotyczące bezpiecznego wypoczynku podczas wakacji oraz podstawowych zasad higieny. Dzieci przypomniały sobie, jak dbać o zdrowie i bezpieczeństwo w czasie wolnym od nauki, jak unikać zagrożeń podczas letniego wypoczynku oraz dlaczego codzienna higiena jest tak ważna dla zdrowia.

Uczniowie klas V–VIII uczestniczyli natomiast w zajęciach realizowanych w ramach programu profilaktycznego „Porozmawiajmy o zdrowiu i nowych zagrożeniach”. Podczas spotkania poruszono tematy związane ze zdrowym stylem życia, odpowiedzialnymi wyborami oraz zagrożeniami, z którymi młodzi ludzie mogą spotkać się w codziennym życiu.

Przeprowadzone działania miały na celu zwiększenie świadomości uczniów w zakresie dbania o zdrowie, bezpieczeństwo oraz odpowiedzialnego zachowania w różnych sytuacjach. Spotkania były cenną okazją do przypomnienia ważnych zasad, które pomagają chronić siebie i innych.

W ramach Tygodnia dla Bezpieczeństwa 15 czerwca 2026 r. w naszej szkole odbyło się szkolenie z zakresu obsługi automatycznego defibrylatora zewnętrznego AED oraz przypomnienia podstawowych zasad udzielania pierwszej pomocy. W zajęciach uczestniczyli uczniowie klas IV–VIII oraz mieszkańcy Rzeplina.

Szkolenie poprowadził ratownik medyczny Pan Jan Huk, który w przystępny i praktyczny sposób omówił najważniejsze zasady postępowania w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia. Uczniowie przypomnieli sobie, jak prawidłowo wezwać pomoc, jak ocenić bezpieczeństwo miejsca zdarzenia, sprawdzić stan osoby poszkodowanej oraz jak reagować w przypadku utraty przytomności.

Szczególną uwagę poświęcono obsłudze AED – urządzenia, które może uratować życie osobie z nagłym zatrzymaniem krążenia. Urządzenie znajduje się na zewnętrznej ścianie budynku naszej szkoły, przy głównym wejściu. Jest dostępne dla wszystkich mieszkańców. Uczniowie dowiedzieli się, kiedy należy użyć defibrylatora, jak postępować zgodnie z poleceniami głosowymi urządzenia oraz dlaczego szybka reakcja świadków zdarzenia jest tak ważna.

Spotkanie było cenną lekcją odpowiedzialności, bezpieczeństwa i gotowości do niesienia pomocy innym. Dzięki takim działaniom uczniowie utrwalają wiedzę oraz zdobywają praktyczne umiejętności, które mogą okazać się niezwykle ważne w codziennym życiu.

Zajęcia świetlicowe w naszej szkole zyskały nowy, fascynujący wymiar dzięki zestawom piankowych piłeczek mini-Eduball. Te małe, kolorowe piłki z literami, cyframi i znakami matematycznymi pozwalają dzieciom na wyjątkowy trening umysłu i ciała jednocześnie.

Co daje uczniom zabawa z mini-Eduballami?

• Stymulacja mózgu przez motorykę małą: Precyzyjne ruchy dłoni, łapanie, rzucanie i toczenie piłeczek palcami pobudzają obszary mózgu odpowiedzialne za myślenie.
• Gry słowne i matematyczne: Świetliczaki błyskawicznie układają z piłek całe wyrazy, tworzą sylaby i rozwiązują działania matematyczne.
• Trening obu półkul: Ćwiczenia angażują zarówno rękę dominującą, jak i niedominującą, co doskonale wpływa na koncentrację i podzielność uwagi.
• Ruch bez barier: Dzięki kieszonkowym rozmiarom i miękkiej piance, w mini-Eduballe dzieci mogą bezpiecznie bawić się bezpośrednio przy świetlicowych stolikach i bezpiecznie na poduchach.

Połączenie zabawy ruchowej z wysiłkiem intelektualnym przynosi dzieciom masę satysfakcji. Nasi uczniowie kreatywnie i sprytnie przez całe półrocze rozwiązują mini-Eduballowe zagadki!

 

Przez kolejny rok szkolny uczniowie klasy 2a brali aktywny udział w ogólnopolskim programie „Mały Mistrz” Ministerstwa Sportu i Turystyki, koordynowanego przez Szkolny Związek Sportowy. W każdym tygodniu przeznaczali jedną godzinę lekcji wychowania fizycznego na naukę i doskonalenie umiejętności w ramach różnorodnych aktywności ruchowych. Program oferował najmłodszym uczniom niezwykłą szansę na rozwój fizyczny poprzez zdobywanie sprawności sportowych. Każda sprawność była idealnie dopasowana do potrzeb rozwojowych dzieci, dzięki czemu zajęcia były ciekawe i angażujące. Nasi drugoklasiści z wielkim zaangażowaniem i radością pokonywali kolejne wyzwania, zdobywając oficjalne odznaki sprawności lekkoatlety, piłkarza, gimnastyka, tancerza, badmintonisty, unihokeisty, turysty i tenisisty. Dzięki regularnym ćwiczeniom dzieci nie tylko poprawiły swoją kondycję, ale także świetnie się bawiły i uczyły współpracy.

W ramach programu szkoła otrzymała kolejne przybory sportowe, a uczniowie koszulki sportowe. Gratulujemy klasie 2a wytrwałości i zdobycia tytułów Małych Mistrzów!

W ramach realizacji podstawy programowej z przedmiotów Edukacja dla bezpieczeństwa oraz Doradztwo zawodowe uczniowie klasy VIII uczestniczyli w wyjeździe edukacyjnym do Liceum Ogólnokształcącego im. Cypriana Kamila Norwida w Stargardzie.

Celem zajęć z zakresu edukacji dla bezpieczeństwa było zapoznanie uczniów z zasadami bezpiecznego zachowania na strzelnicy, podstawami celowania i doskonalenia celności strzelania oraz rodzajami sportowej broni strzeleckiej. Zajęcia miały charakter teoretyczny i praktyczny. Na początku spotkania major prowadzący zajęcia przedstawił uczestnikom tematykę oraz zasady bezpieczeństwa obowiązujące podczas ćwiczeń strzeleckich. Następnie kadeci szkoły wojskowej prowadzili instruktaż oraz wspierali uczniów w nauce podstawowych umiejętności strzeleckich podczas części praktycznej.

W ramach doradztwa zawodowego uczniowie mieli możliwość poznania specyfiki kształcenia w klasach o profilu wojskowym. Kadeci przedstawili zasady rekrutacji do szkoły, omówili wymagania stawiane kandydatom oraz przebieg egzaminu sprawnościowego. Uczniowie poszerzyli również wiedzę na temat zawodów związanych ze służbą wojskową i bezpieczeństwem publicznym.

Wyjazd umożliwił uczestnikom poznanie świata zawodów związanych z profilem wojskowym, a także wsparł ich w podejmowaniu decyzji dotyczących wyboru szkoły ponadpodstawowej i dalszej ścieżki edukacyjno-zawodowej.

 

Dzieci z Oddziału Przedszkolnego i Oddziału Zerowego odwiedziły dzisiaj remizę OSP w Kolinie. Przedszkolaki z bliska obejrzały potężne wozy bojowe, poznały tajniki strażackiego munduru oraz wyposażenie jednostki. Patrząc na błysk w ich oczach, całkiem możliwe, że w przyszłości ktoś z nich zasili szeregi straży pożarnej... Serdecznie dziękujemy strażakom za wspaniałą lekcję !

11 czerwca odbył się szkolny konkurs „Mistrz Wiedzy o Krajach Anglojęzycznych”. Uczestnicy zmierzyli się z pytaniami dotyczącymi historii, kultury, geografii oraz wielu innych ciekawostek związanych z krajami anglojęzycznymi.

W kategorii klas IV–VI tytuł Mistrza Wiedzy o Krajach Anglojęzycznych zdobył Radosław Rodzoch z klasy Va.

W kategorii klas VII–VIII zwyciężyła Anita Młynarska.

Serdecznie gratulujemy laureatom oraz wszystkim uczestnikom konkursu. Dziękujemy za udział i życzymy dalszych sukcesów w rozwijaniu wiedzy o krajach anglojęzycznych!

10 czerwca w naszej szkole odbył się Dzień Języka Angielskiego. Z tej okazji przygotowano wiele atrakcji związanych z kulturą i językiem krajów anglojęzycznych.

Uczniowie mogli podziwiać plakaty przedstawiające znane osoby z krajów anglojęzycznych związane ze sztuką, kulturą, polityką i historią, a także bohaterów bajek oraz postacie fikcyjne. Dużym zainteresowaniem cieszyła się również fotobudka oraz pokaz mody „Fashion Show”, podczas którego uczestnicy prezentowali ciekawe stylizacje znanych osób z  krajów anglojęzycznych.

Tego dnia uczniowie, pracując w grupach, rozwiązywali zadania językowe z wykorzystaniem metody stacji zadaniowych. Uczestnicy wykazywali się znajomością słownictwa, gramatyki oraz umiejętnością współpracy.

Najlepsze grupy otrzymały bardzo dobre oceny za swoją pracę i zaangażowanie. Dzień Języka Angielskiego był doskonałą okazją do nauki poprzez zabawę oraz poznawania kultury krajów anglojęzycznych.

Z okazji Dnia Języka Angielskiego uczniowie mogli skorzystać z wyjątkowej fotobudki inspirowanej Wielką Brytanią. Główną atrakcją była charakterystyczna czerwona budka telefoniczna oraz tło przedstawiające londyńskie zabytki.

Na uczestników czekały także liczne gadżety i rekwizyty, m.in. czapki, okulary oraz inne akcesoria związane z kulturą angielską. Uczniowie chętnie pozowali do zdjęć, które stały się miłą pamiątką z tego wydarzenia.

Fotobudka cieszyła się ogromnym zainteresowaniem przez cały dzień. Wspólna zabawa dostarczyła wielu pozytywnych emocji, a wykonane fotografie na długo będą przypominać o obchodach Dnia Języka Angielskiego w naszej szkole.

Szanowni Państwo

W załączeniu przesyłamy informacje o koloniach dla dzieci rolników, dofinansowanych przez Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników.Opłata rodziców (rolników) to tylko 600,00 zł (całkowity koszt kolonii: 1850,00zł).

Turnus 1: Biały Dunajec k/Zakopanego - 06/07/2026-14/07/2026 (ostatnie miejsca!)

Turnus 2: Zakopane - 06/08/2026 - 14/08/2026Zapewniamy kompleksową organizację kolonii – transport autokarowy (miejsce zbiórki na terenie Państwa Gminy), zakwaterowanie i wyżywienie, opiekę wykwalifikowanej kadry, ubezpieczenie NNW, bilety wstępu itd. (rodzice nie ponoszą żadnych dodatkowych opłat).Dofinansowaniem objęte są dzieci rolników ubezpieczonych w KRUS, w wieku 7- 16 lat.

 

 Zapisy może prowadzić Szkoła lub Rodzice mogą kontaktować się bezpośrednio z naszym Stowarzyszeniem (telefonicznie).W załączeniu przesyłamy plakat informacyjny.Liczba dofinansowanych miejsc jest ograniczona – decyduje m.in. kolejność zgłoszeń.

Z poważaniem

Monika Franczak

tel. (81) 746-19-85 wew.2,

664-152-320

Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Oświatowo-Wychowawczych im. Teresy Krasul.

Kościelna 5a/1, 20-307 Lublin

Dzieci z Oddziału Przedszkolnego i Oddziału Zerowego 8 czerwca uczestniczyły w niezwykle interesujących zajęciach poświęconych życiu pszczół. Podczas spotkania miały okazję dowiedzieć się, jak ważną rolę pełnią te pracowite owady w przyrodzie oraz dlaczego należy je chronić. Największą atrakcją była obserwacja przeszklonego ula pokazowego. Dzieci z dużym zainteresowaniem przyglądały się mieszkańcom ula, poznając zadania robotnic, trutni oraz królowej pszczół. Uczestnicy spotkania dowiedzieli się również, jak bezpiecznie zachowywać się w pobliżu pszczół i dlaczego owady te wykorzystują żądło jedynie w sytuacji zagrożenia. Na zakończenie wszyscy mogli spróbować naturalnych produktów pszczelich – miodu oraz pyłku pszczelego podanych na chrupiących wafelkach. Była to nie tylko smaczna, ale także bardzo wartościowa lekcja przyrody, która wzbogaciła wiedzę dzieci o świecie owadów i znaczeniu pszczół dla naszego środowiska.

10 czerwca 2026 roku w Szkole Podstawowej w Rzeplinie odbyło się wyjątkowe spotkanie uczniów klas VII i VIII z sędzią Markiem Baranowiczem z Sądu Rejonowego w Stargardzie. Gość przygotował interesującą prelekcję na temat bezpieczeństwa w sieci, podczas której omówił zagrożenia związane z korzystaniem z Internetu oraz sposoby ich unikania.

Uczniowie z dużym zainteresowaniem wysłuchali wystąpienia, a następnie mieli okazję zadawać pytania dotyczące pracy sędziego i funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Sędzia Marek Baranowicz chętnie i wyczerpująco odpowiadał na wszystkie pytania, przybliżając młodzieży specyfikę swojego zawodu.

Spotkanie przebiegło w bardzo miłej atmosferze i było cenną lekcją zarówno w zakresie bezpiecznego korzystania z Internetu, jak i wiedzy o pracy sądu.

Plebiscyt „Najlepszy Sportowiec Roku” w Szkole Podstawowej im. Olimpijczyków Polskich w Rzeplinie został oficjalnie rozstrzygnięty po całorocznych zmaganiach! Uczniowie z klas IV- VIII przez cały rok szkolny walczyli o ten prestiżowy tytuł. Prezentowali oni nienaganną postawę, rozwijali sprawność fizyczną i reprezentowali szkołę w duchu fair play. Wielką zwyciężczynią tej całorocznej rywalizacji została Nadia Kotwas! z klasy VI.

Podczas uroczystej gali, która odbyła się 28 maja 2026 roku, laureatka odebrała nagrodę główną – rower ufundowany przez Radę Gminy Dolice. Wręczenie nagrody było częścią wyjątkowych obchodów 80-lecia naszej szkoły oraz Powiatowych i Gminnymi Uroczystości Dni Olimpijczyka. Oto wyniki poszerzonego podium:

• I miejsce- Nadia Kotwas- 551 pkt.
• II miejsce- Wojciech Makara- 537 pkt.
• III miejsce- Oskar Gronowicz – 514 pkt
• IV miejsce- Mateusz Nowakowski- 506 pkt
• V miejsce- Fabian Sidorowicz- 446 pkt
• VI miejsce- Hanna Duklas- 441 pkt

Serdecznie gratulujemy Nadii wytrwałości i wspaniałego sukcesu! Dziękujemy Radzie Gminy Dolice za wsparcie młodych talentów, a wszystkim uczniom dziękujemy za sportową walkę przez cały rok!

Dnia 09.06.2026 odbyła się wycieczka  do "Pleneru" w Słodkówku. W wyjeździe brały udział dzieci z oddziału zerowego i przedszkolnego.

Celem wycieczki była przede wszystkim integracja oraz odpoczynek na łonie natury. Pogoda dopiasała. Po przyjeździe na miejscu czekał na nas słodki, ale zdrowy poczęstunek, były to domowe wypieki i kompot, co było miłą niespodzianką. Następnie udaliśmy się na przejażdżkę do lasu drewnianym wozem, gdzie odbyła się lekcja przyrody. Kolejna atrakcja to zwiedzanie mini-zoo oraz karmienie zwierząt. Na obiekcie korzystaliśmy z wielu boisk, a także strzelaliśmy do celu  - paintball.

Wycieczkę zakończyliśmy wspólnym ogniskiem. Wszystkie dzieci wróciły szczęśliwe i zrelaksowane:)

Nasza szkoła wzbogaciła się o nowoczesny zestaw piłek edukacyjnych Eduball. Ten wyjątkowy sprzęt sportowy rewolucjonizuje codzienne lekcje wychowania fizycznego oraz zajęcia sportowo-rekreacyjne. Z wielką radością informujemy, że nowe programy i zabawy realizowane są we wszystkich oddziałach i klasach naszej szkoły – od najmłodszych do najstarszych roczników.

Czym są piłki Eduball?

• Unikalny design: Klasyczne piłki do gier zespołowych pokryte literami, cyframi i znakami matematycznymi.
• Żywe kolory: Różnorodne barwy, które przyciągają uwagę i motywują do aktywności.
• Polski patent: Certyfikowany sprzęt dydaktyczny rekomendowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Jak wykorzystujemy je na zajęciach?

• Ruch i myślenie: Uczniowie łączą intensywny trening fizyczny z nauką języka polskiego, matematyki czy języków obcych.
• Gry zespołowe: Piłki służą do doskonalenia rzutów, kozłowania, chwytów oraz podań w parach.
• Sztafety zadaniowe: Dzieci biegają, kozłują i jednocześnie układają wyrazy lub rozwiązują równania matematyczne.
• Zajęcia rekreacyjne: Gry i zabawy zyskały nowy, angażujący wymiar.
• Dla każdego wieku: Stopień trudności zadań ruchowych i umysłowych jest dopasowany do możliwości każdej klasy.

Korzyści dla naszych uczniów

• Szybsza nauka: Ruch stymuluje mózg, co ułatwia zapamiętywanie trudnego materiału.
• Współpraca w grupie: Zabawy z piłkami Eduball uczą zdrowej rywalizacji i wspólnego rozwiązywania problemów.
• Większa motywacja: Lekcje są dynamiczne, pełne emocji i nikt nie nudzi się na ławce rezerwowych.

Zakup zestawu Eduball to krok w stronę nowoczesnej edukacji. Cieszymy się, że wszyscy nasi uczniowie mogą rozwijać ciało i umysł jednocześnie! Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z pierwszych zajęć w naszej galerii zdjęć.

 

8 czerwca 2026r w  Szkole Podstawowej w Dolicach odbył się Gminny Konkurs Ortograficzny Klas Trzecich, pod hasłem „Mistrz ortografii i interpunkcji”. Celem konkursu było promowanie poprawnej polszczyzny, doskonalenie umiejętności stosowania zasad ortograficznych oraz dbałość o czystość i piękno języka ojczystego. Naszą szkołę reprezentowali Aleksandra Klimczak, Helena Majchrzak, Julian Pawelec oraz Oskar Rzadkowski. Zadaniem uczestników konkursu było rozwiązanie ortograficznego testu. Komisja konkursowa oceniła prace i wyłoniła  zwycięzców.

I miejsce i tytuł „Mistrza ortografii i interpunkcji” zdobyła Helena Majchrzak,

II miejsce zajęła  Aleksandra Klimczak,

III miejsce zajęła Amelia Białek – uczennica z Dolic.

Wszystkim uczestnikom konkursu serdecznie gratulujemy.

9 czerwca w naszej szkole odbył się wyjątkowy Fashion Show, podczas którego uczniowie wcielili się w znane osobistości krajów anglojęzycznych. Na wybiegu można było zobaczyć m.in. Marilyn Monroe, Donalda Trumpa, Mr. Beana, Michaela Jacksona, królową Elżbietę II, Hermionę Granger, Taylor Swift, Statuę Wolności oraz Sherlocka Holmesa.

Uczestnicy zachwycili publiczność pomysłowymi kostiumami i świetnym przygotowaniem. Wydarzenie dostarczyło wszystkim wielu emocji i było doskonałą okazją do wspólnej zabawy oraz poznawania kultury krajów anglojęzycznych.

Jury miało niezwykle trudne zadanie, ponieważ wszystkie prezentacje były kreatywne i dopracowane w najmniejszych szczegółach. Ostateczny wybór zwycięzców nie był łatwy:

I miejsce zdobyła: Aleksandra Majchrzak z klasy IV jako Michael Jackson

II miejsce zdobyły: Antonina Wiewióra z klasy V jako Hermonia Granger oraz Julia Dzierżewska z klasy VII jako Statua Wolności

III miejsce zdobyli: Anita Młynarska z klasy VIII jako Marilyn Monroe oraz Michał Szarawaga z klasy VII jako Jaś Fasola.

 

Serdecznie gratulujemy!

 

 

 

Uczniowie klas 3, 4 i 5 uczestniczyli w wycieczce do Fabryki Wody w Szczecinie. Podczas pobytu zwiedzili Edukatorium – nowoczesne centrum nauki, które w przystępny i interaktywny sposób przybliża zagadnienia związane z wodą. Ekspozycja podzielona jest na sześć tematycznych stref: kosmos, klimat, ocean, człowiek, cywilizację oraz inżynierię wodną. Dzięki licznym stanowiskom interaktywnym uczniowie mogli samodzielnie odkrywać prawa nauki i poznawać znaczenie wody w różnych aspektach życia.

Następnie uczestniczyli w warsztatach edukacyjnych pt. „Na morza dnie”. W czasie zajęć wyruszyli w fascynującą podróż w głąb Morza Bałtyckiego, poznając jego historię, cechy przyrodnicze oraz organizmy żyjące w jego wodach. Mieli okazję obserwować pod mikroskopem wybrane okazy, dowiedzieć się, jak przystosowały się one do życia w środowisku wodnym, a także poznać ciekawostki związane z bursztynem i innymi skarbami natury.

Podczas warsztatów uczniowie poznali również rodzaje wód, rozmawiali o zasoleniu oraz wykonali ciekawe doświadczenie z wykorzystaniem solomierza. Dzięki praktycznej formule zajęć rozwijali umiejętność obsługi mikroskopu, analitycznego myślenia oraz wyciągania wniosków na podstawie przeprowadzonych obserwacji.

Wyjazd do Fabryki Wody był niezwykle wartościowym doświadczeniem, które połączyło naukę z dobrą zabawą i pozwoliło uczniom poszerzyć wiedzę o świecie przyrody oraz znaczeniu wody w życiu człowieka.